ABD ve İran arasında diploması öncesi Umman'da büyük gerilim! ABD–İran hattında neler oluyor?

ABD ile İran arasında hem diplomatik temaslar hem de sahadaki askeri gelişmeler eş zamanlı ilerlerken, Orta Doğu’da dengeler yeniden hassas bir sürece girdi. Henüz resmen başlamayan müzakerelere ilişkin belirsizlikler sürerken, son 24 saatte yaşanan olaylar gerilimin kolay düşmeyeceğine işaret ediyor.

GÖRÜŞME YERİ VE FORMATI TARTIŞMA YARATTI

ABD basınına yansıyan bilgilere göre İran, daha önce İstanbul’da yapılması planlanan görüşmelerin Umman’a alınmasını talep etti. Tahran yönetimi ayrıca, çok taraflı yapı yerine temasların yalnızca ABD ile ikili formatta yürütülmesini istiyor. Washington’un bu öneriye sıcak baktığı belirtiliyor.Kulislere göre İran’ın bu yaklaşımının arkasında, müzakereleri ağırlıklı olarak nükleer programla sınırlı tutma isteği bulunuyor. Füze kapasitesi ve bölgedeki vekil güçler gibi başlıkların masaya gelmesine ise mesafeli duruluyor.

UMMAN DENİZİ’NDE DİKKAT ÇEKEN ASKERİ HAREKETLİLİK

Diplomatik trafik sürerken bölgede yaşanan iki ayrı olay gerilimi artırdı. ABD kaynakları, İran’a bağlı sürat teknelerinin Hürmüz Boğazı yakınlarında ABD bayraklı bir ticaret gemisine yaklaştığını, ABD Donanması’nın müdahalesi sonrası teknelerin bölgeden ayrıldığını bildirdi. Olayda silahlı çatışma yaşanmadı.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM)

Aynı gün içinde ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran’a ait olduğu belirtilen bir insansız hava aracının USS Abraham Lincoln uçak gemisine yaklaşmasının ardından bir F-35 tarafından düşürüldüğünü açıkladı. CENTCOM, “uluslararası sularda ve hava sahasında süren tehditlere müsamaha gösterilmeyeceğini” vurguladı.

ABD’li bir yetkili yaşananları “son derece agresif” olarak nitelendirirken, iki olay arasında yalnızca birkaç saat bulunmasına dikkat çekti.

WASHİNGTON’DAN “ÖNCE DİPLOMASİ” MESAJI

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, ABD Başkanı Donald Trump’ın önceliğinin diplomasi olduğunu ancak tüm seçeneklerin masada kalmaya devam ettiğini söyledi. Leavitt, Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff’un İranlı yetkililerle bu hafta içinde görüşmesinin beklendiğini ifade etti.

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt

Trump da yaptığı açıklamada İran’ın anlaşma yapmak istediğini öne sürerek, “Bir şeyler olup olmayacağını göreceğiz. Şu anda müzakere ediyoruz” dedi ancak görüşmelerin nerede yapılacağına ilişkin detay vermedi.

RUSYA VE BÖLGE ÜLKELERİ SÜRECİ YAKINDAN İZLİYOR!

Süreçte Moskova’nın da potansiyel bir rol üstlenebileceği konuşuluyor. Kremlin, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunun Rusya’ya transfer edilmesine yönelik formülün bir süredir gündemde olduğunu ve taraflarla temasların sürdüğünü açıkladı.Türkiye, Katar ve Mısır’ın da askeri tırmanmayı önlemeye dönük diplomatik girişimlerde bulunduğu belirtilirken, Ankara’nın aşamalı müzakere modelini desteklediği ifade ediliyor.

ABD’NİN TALEPLERİ, İRAN’IN KIRMIZI ÇİZGİLERİ

Washington’un masaya getirmesi beklenen başlıklar üç noktada toplanıyor:

• Uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin tamamen durdurulması
• Balistik füze programına sınırlama getirilmesi
• İran’ın bölgesel müttefiklerine verdiği desteğin sonlandırılması

İran ise nükleer program konusunda esnek mesajlar verse de füze kapasitesi ve vekil güçlerle ilgili konuların müzakereye açılmasına sıcak bakmıyor.

PEHLEVİ’DEN PROTESTO ÇAĞRISI

Öte yandan Pehlevi hanedanının son üyesi Rıza Pehlevi’nin Münih Güvenlik Konferansı’na davet edilmesi dikkat çekti. Pehlevi, 14 Şubat için yurt dışındaki İranlılara protesto çağrısında bulunurken, planlanan gösterilerin son yılların en büyük eylemleri arasında olabileceği değerlendiriliyor.

İLK TEMAS OLABİLİR

Planlanan görüşme gerçekleşirse, bu temas Haziran 2025’te İran ile İsrail arasında yaşanan ve 12 gün süren çatışmaların ardından ABD ile İran yetkilileri arasındaki ilk doğrudan görüşme olacak.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise diplomasiye hazır olduklarını belirterek, “Ancak diplomasi baskı ve güç kullanımıyla bağdaşmaz” açıklamasında bulundu.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi

Tüm bu gelişmeler, taraflar müzakere masasına oturmaya hazırlanırken sahadaki en küçük hareketliliğin bile bölgesel istikrarsızlığı tetikleyebileceği yönündeki endişeleri artırıyor.