ABD ne zaman kuruldu? Kuruluş tarihi, iç savaşlar ve eski başkanlar...

Bilmeniz gerekenler: ABD ne zaman kuruldu? Amerika Birleşik Devletleri, 4 Temmuz 1776 tarihinde 13 İngiliz kolonisinin Bağımsızlık Bildirgesi'ni kabul etmesiyle bağımsızlığını ilan etti. İngiltere, ABD'nin bağımsızlığını 1783 Paris Antlaşması ile resmen tanıdı. Ülkenin bugünkü federal yönetim sistemi ise 1787 Anayasası, 1788'de yürürlüğe girmesi ve 1789 yılında George Washington'ın ilk başkan olarak göreve başlamasıyla şekillendi. Bu nedenle tarihçiler ABD'nin kuruluş sürecini tek bir tarihten ziyade 1776-1789 arasındaki üç önemli aşama üzerinden değerlendiriyor.

Amerika Birleşik Devletleri'nin kuruluş tarihi denildiğinde kabul edilen resmi tarih 4 Temmuz 1776'dır. Bu tarihte Philadelphia'da toplanan İkinci Kıta Kongresi, Thomas Jefferson başta olmak üzere kurucu isimlerin hazırladığı Bağımsızlık Bildirgesi'ni (Declaration of Independence) kabul etti.

Böylece Kuzey Amerika'daki 13 İngiliz kolonisi, Büyük Britanya Krallığı'ndan ayrıldığını ilan ederek yeni bir devletin temellerini attı. Günümüzde her yıl kutlanan Bağımsızlık Günü (Independence Day) de bu tarihi simgeliyor.

Ancak tarihçiler, bugünkü ABD'nin hukuki ve siyasi yapısının yalnızca bağımsızlık ilanıyla oluşmadığını vurguluyor. Ülkenin federal sistemi, anayasal düzeni ve başkanlık yönetimi sonraki yıllarda tamamlandı.

ABD'NİN KURULUŞ SÜRECİ NASIL GELİŞTİ?

Amerika Birleşik Devletleri'nin ortaya çıkışı yaklaşık 180 yıllık sömürge döneminin ardından gerçekleşti. İngilizlerin Kuzey Amerika'daki ilk kalıcı yerleşimi 1607 yılında Jamestown'da kuruldu. Takip eden yıllarda Atlantik kıyısında toplam 13 koloni oluştu.

Kuruluş sürecinin kronolojisi şöyle gelişti:

• 1607: Jamestown kuruldu.
• 1754-1763: Fransız ve Kızılderili Savaşı sonrasında İngiltere koloniler üzerindeki vergileri artırdı.
• 1773: Boston Çay Partisi gerçekleştirildi.
• 1775: Amerikan Bağımsızlık Savaşı başladı.
• 4 Temmuz 1776: Bağımsızlık Bildirgesi kabul edildi.
• 1781: Yorktown Zaferi savaşın dönüm noktası oldu.
• 1783: Paris Antlaşması ile İngiltere bağımsızlığı tanıdı.
• 1787: ABD Anayasası hazırlandı.
• 1788: Anayasa yürürlüğe girdi.
• 1789: George Washington ilk başkan olarak göreve başladı.

Bu süreç sonunda ABD, modern anlamda anayasal federal cumhuriyet haline geldi.

ABD NEDEN BAĞIMSIZLIK SAVAŞI VERDİ?

Amerikan kolonileri ile İngiltere arasındaki gerilim, ekonomik ve siyasi nedenlerle giderek büyüdü. İngiliz hükümeti, Yedi Yıl Savaşı'nın maliyetini karşılamak amacıyla kolonilerden daha fazla vergi almaya başladı.

Koloniler ise İngiliz Parlamentosu'nda temsil edilmedikleri halde vergi ödemeye zorlanmalarına karşı çıktı. Bu itiraz, tarihe geçen "No taxation without representation" (Temsil olmadan vergi olmaz) sloganıyla simgeleşti.

Boston Katliamı ve ardından yaşanan Boston Çay Partisi, gerilimi açık çatışmaya dönüştürdü. 1775'te başlayan savaş yaklaşık sekiz yıl sürdü ve kolonilerin zaferiyle sonuçlandı.

ABD ANAYASASI NEDEN ÖNEMLİDİR?

Bağımsızlığın ilan edilmesinden sonra yeni devletin nasıl yönetileceği önemli bir tartışma konusu oldu. Bunun üzerine hazırlanan 1787 Anayasası, günümüzde hâlâ yürürlükte olan dünyanın en eski yazılı anayasal metinlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Anayasa;

• Başkanlık sistemini oluşturdu.
• Yasama, yürütme ve yargıyı birbirinden ayırdı.
• Federal yönetim ile eyaletlerin yetkilerini belirledi.
• Temel hak ve özgürlüklerin korunmasının önünü açtı.
• ABD'nin bugünkü siyasi sistemi büyük ölçüde bu anayasa üzerine kuruldu.

ABD İÇ SAVAŞI NEDEN ÇIKTI?

Amerikan tarihinin en yıkıcı dönemi 1861-1865 yılları arasındaki İç Savaş oldu.

Savaşın temel nedenleri arasında;

• Köleliğin yeni eyaletlerde devam edip etmeyeceği,
• Sanayileşmiş Kuzey ile tarıma dayalı Güney arasındaki ekonomik farklılıklar,
• Eyalet hakları ile federal yönetimin yetkileri konusundaki anlaşmazlıklar yer aldı.
• 1860 yılında Abraham Lincoln'ün başkan seçilmesinin ardından 11 Güney eyaleti Birlik'ten ayrılarak
• Konfedere Devletler adını verdiği yeni bir yapı oluşturdu. Bunun üzerine savaş başladı.

ABD İÇ SAVAŞI'NIN SONUÇLARI NELER OLDU?

Dört yıl süren savaş, ABD tarihinin en fazla can kaybına yol açan çatışması olarak kabul ediliyor. Günümüzde yapılan akademik araştırmalar, savaşta 620 bin ila 750 bin kişinin yaşamını yitirdiğini ortaya koyuyor.

İç Savaş'ın ardından;

• Konfederasyon yenildi.
• ABD'nin siyasi birliği korundu.
• Federal hükümet güç kazandı.
• 1865 yılında Anayasa'nın 13. Değişikliği ile kölelik kaldırıldı.

İç savaşın bitmesinden kısa süre sonra Başkan Abraham Lincoln, Washington'da uğradığı suikast sonucu hayatını kaybetti.

ABD'NİN İLK BAŞKANI KİMDİR?

ABD'nin ilk başkanı George Washington oldu.

Washington, 30 Nisan 1789 tarihinde göreve başladı ve iki dönem boyunca başkanlık yaptı.

Amerikan Bağımsızlık Savaşı'nın başkomutanı olan Washington, yeni devletin kurulmasındaki rolü nedeniyle "Amerikan ulusunun kurucu babası" olarak kabul ediliyor.

Başkanlık döneminde federal kurumların oluşturulması, ekonomi politikalarının belirlenmesi ve dış ilişkilerin temellerinin atılması gibi kritik adımlar atıldı.

ABD TARİHİNE YÖN VEREN BAŞKANLAR

1. George Washington (1789-1797)
   ABD'nin ilk başkanı olarak federal yönetimin temellerini attı ve başkanlık makamının geleneklerini oluşturdu.
2. Thomas Jefferson (1801-1809)
   1803 yılında gerçekleştirilen Louisiana Satın Alması ile ABD'nin yüzölçümü yaklaşık iki katına çıktı.
3. Abraham Lincoln (1861-1865)
   İç Savaş döneminde ülkeyi yönetti ve köleliğin kaldırılmasının önünü açan tarihi kararları aldı.
4. Theodore Roosevelt (1901-1909)
   İlerici reformlar, çevre koruma politikaları ve güçlü dış politika anlayışıyla öne çıktı.
5. Franklin D. Roosevelt (1933-1945)
   Büyük Buhran döneminde uyguladığı New Deal programıyla ekonomiyi yeniden yapılandırdı. Ayrıca II. Dünya Savaşı boyunca ülkeye liderlik etti.
6. John F. Kennedy (1961-1963)
   Soğuk Savaş, Küba Füze Krizi ve Uzay Yarışı döneminin simge isimlerinden biri oldu.
7. Ronald Reagan (1981-1989)
   Ekonomi politikaları ve Sovyetler Birliği ile yürüttüğü diplomasi sayesinde Soğuk Savaş'ın son dönemine damga vurdu.
8. Barack Obama (2009-2017)
   ABD tarihinin ilk siyahi başkanı olarak sağlık reformu ve ekonomik toparlanma politikalarıyla öne çıktı.
9. Donald Trump (2017-2021 ve 2025- )
   ABD tarihinde Grover Cleveland'dan sonra iki ayrı dönemde başkanlık yapan ikinci isim oldu.

ABD'NİN TARİHİNDEKİ ÖNEMLİ DÖNÜM NOKTALARI

Amerikan tarihini şekillendiren başlıca gelişmeler şunlar oldu:

• 1776: Bağımsızlık ilan edildi.
• 1783: İngiltere bağımsızlığı tanıdı.
• 1787: ABD Anayasası hazırlandı.
• 1789: İlk başkan göreve başladı.
• 1803: Louisiana Satın Alması yapıldı.
• 1861-1865: İç Savaş yaşandı.
• 1865: Kölelik kaldırıldı.
• 1917: I. Dünya Savaşı'na katıldı.
• 1941: Pearl Harbor saldırısından sonra II. Dünya Savaşı'na girdi.
• 1969: Apollo 11 göreviyle Ay'a ilk insan gönderildi.
• 2001: 11 Eylül terör saldırıları yaşandı.

ABD'NİN 50 EYALETİ VE YÖNETİM SİSTEMİ

Amerika Birleşik Devletleri, 50 eyalet, Washington DC adlı federal bölge ve çeşitli bağlı topraklardan oluşuyor.

Yaklaşık 9,8 milyon kilometrekare yüzölçümüyle dünyanın en büyük ülkeleri arasında yer alan ABD'nin nüfusu 340 milyona yaklaşmaktadır. Başkent Washington DC, en kalabalık şehir ise New York'tur.

Ülke, kuvvetler ayrılığı ilkesine dayanan federal başkanlık sistemi ile yönetilmektedir.

ABD NEDEN 4 TEMMUZ'U KUTLUYOR?

ABD'de 4 Temmuz, 1776 yılında Bağımsızlık Bildirgesi'nin kabul edildiği gün olduğu için ülkenin ulusal günü olarak kutlanıyor.

Bağımsızlık Günü kapsamında ülke genelinde havai fişek gösterileri, geçit törenleri, konserler, askeri törenler ve çeşitli kültürel etkinlikler düzenleniyor. Beyaz Saray'dan küçük kasabalara kadar birçok noktada kutlamalar yapılırken, milyonlarca Amerikalı bu günü ulusal birlik ve bağımsızlığın sembolü olarak değerlendiriyor.

Bu yıl kutlamalar ayrıca ayrı bir önem taşıyor. Türk Deniz Kuvvetleri'ne ait TCG Oruçreis, ABD'nin 250. kuruluş yılı etkinlikleri kapsamında düzenlenen uluslararası programa katılmak üzere New York Limanı'na demirleyerek Türkiye'yi temsil etti. Bu ziyaret, iki ülke arasındaki denizcilik ve diplomatik ilişkiler açısından dikkat çeken gelişmelerden biri olarak kayda geçti.