CHP Cumhuriyet’ten önce mi kuruldu? Tarihler arasındaki dikkat çekici 50 gün
Cumhuriyet henüz ilan edilmemişti… Ancak Türkiye siyasetinin en köklü partisinin temelleri çoktan atılmıştı. İki tarih arasındaki 50 günlük farkın ardında ise dikkat çeken bir ayrıntı var.
Türkiye siyasetinin en köklü partilerinden Cumhuriyet Halk Partisi’nin geçmişine bakıldığında, kuruluş tarihiyle ilgili dikkat çeken bir ayrıntı ortaya çıkıyor. Bugünkü adıyla CHP’nin temeli, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilanından 50 gün önce atıldı.
Ancak bu noktada önemli bir tarih ayrıntısı bulunuyor. Çünkü 9 Eylül 1923’te kurulan siyasi oluşumun adı henüz Cumhuriyet Halk Partisi değildi. Partinin ilk adı Halk Fırkası olarak kayıtlara geçti.
ÖNCE HALK FIRKASI KURULDU, 50 GÜN SONRA CUMHURİYET İLAN EDİLDİ
Bugünkü CHP’nin kuruluşunun başlangıcı olarak kabul edilen 9 Eylül 1923, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilanından yaklaşık yedi hafta öncesine denk geliyor.
Tarihler yan yana getirildiğinde ortaya dikkat çekici bir tablo çıkıyor:
- 9 Eylül 1923: Halk Fırkası kuruldu.
- 29 Ekim 1923: Türkiye Cumhuriyeti ilan edildi.
Buna göre CHP’nin siyasi kökenini oluşturan Halk Fırkası, Cumhuriyet’in ilanından tam 50 gün önce siyasi hayatına başladı. Dolayısıyla “CHP Cumhuriyet’ten önce mi kuruldu?” sorusunun tarihsel açıdan cevabı evet. Fakat burada “CHP” adıyla ilgili önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.
CHP’NİN İLK ADI NEDEN HALK FIRKASI’YDI?
1923 yılında kurulan siyasi partinin resmi adı Halk Fırkası idi. “Cumhuriyet Halk Fırkası” adı ise daha sonraki dönemde kullanılmaya başlandı. Partinin tarihsel gelişimi kabaca şu şekilde ilerledi:
- 1923: Halk Fırkası kuruldu.
- 1924: Partinin adı Cumhuriyet Halk Fırkası oldu.
- 1935: “Fırka” yerine “Parti” kelimesinin kullanılmasının ardından isim Cumhuriyet Halk Partisi haline geldi.
Bu nedenle 9 Eylül 1923 tarihi, bugünkü CHP’nin doğrudan siyasi kökeninin ortaya çıktığı tarih olarak kabul ediliyor. Ancak partinin o tarihteki adı bugünkü CHP değildi.
CHP ilk kurulduğunda adı CHP değildi: İşte partinin ilk adıCHPATATÜRK PARTİ FİKRİNİ CUMHURİYET’TEN ÖNCE ORTAYA KOYDU
Halk Fırkası’nın kuruluşu bir anda ortaya çıkan bir gelişme değildi. Mustafa Kemal Atatürk, Millî Mücadele’nin ardından yeni siyasi düzenin şekillendirilmesi sürecinde halkın temsil edildiği bir siyasi yapı oluşturma düşüncesini daha önce gündeme getirmişti.
Atatürk, 6 Aralık 1922’de yaptığı açıklamayla halkçılık esasına dayanan bir siyasi parti kurma niyetini kamuoyuna duyurdu. 1923 yılına gelindiğinde bu düşünce daha somut bir siyasi organizasyona dönüştü. Yapılan çalışmaların ardından 9 Eylül 1923’te Halk Fırkası kuruldu.
Bu gelişme, Cumhuriyet’in ilanından önce yeni devletin siyasi yapısının oluşturulmaya başlandığını göstermesi açısından da dikkat çekiyor.
CUMHURİYET NEDEN DAHA SONRA İLAN EDİLDİ?
Halk Fırkası’nın kuruluşuyla Cumhuriyet’in ilanı arasında yalnızca 50 günlük bir süre bulunuyor. Ancak bu iki olayın aynı şey olmadığı özellikle vurgulanmalı.
1923 Eylül’ünde Millî Mücadele sona ermiş, yeni siyasi düzenin temel kurumları oluşturulmaya başlanmıştı. Fakat devletin yönetim şeklinin “Cumhuriyet” olduğuna ilişkin anayasal değişiklik henüz yapılmamıştı.
Bu değişiklik 29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edildi ve Türkiye Devleti’nin yönetim şekli Cumhuriyet olarak belirlendi. Böylece Halk Fırkası’nın kuruluşundan 50 gün sonra Cumhuriyet resmen ilan edilmiş oldu.
50 GÜNLÜK FARK NEDEN ÖNEMLİ?
İki tarih arasındaki 50 günlük fark, Türkiye’nin siyasi dönüşümünün ne kadar kısa bir zaman diliminde gerçekleştiğini göstermesi bakımından dikkat çekici. Bir tarafta 9 Eylül 1923’te Halk Fırkası’nın kurulması, diğer tarafta 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilanı bulunuyor.
Bu nedenle “CHP Cumhuriyet’ten önce kuruldu” ifadesi kullanıldığında aslında anlatılan tarihsel süreç, Halk Fırkası’nın Cumhuriyet’ten önce kurulmasıdır. Başka bir ifadeyle CHP’nin siyasi kökeni, Cumhuriyet’in ilanından önce ortaya çıktı; parti daha sonraki yıllarda isim değişiklikleri geçirerek bugünkü adını aldı.
SONUÇ: CHP’NİN KÖKÜ CUMHURİYET’TEN 50 GÜN DAHA ESKİ
Tarihleri birlikte değerlendirdiğimizde ortaya net bir kronoloji çıkıyor:
- 9 Eylül 1923’te Halk Fırkası kuruldu.
- 29 Ekim 1923’te Türkiye Cumhuriyeti ilan edildi.
- Aradaki süre ise 50 gün.
Bu nedenle en doğru tarihsel ifade, “CHP’nin kökenini oluşturan Halk Fırkası, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilanından 50 gün önce kuruldu” şeklinde.
Bugünkü CHP adı ise daha sonraki yıllarda ortaya çıktı. Bu ayrıntı, Türkiye siyasetinin en eski partilerinden birinin kuruluş hikâyesindeki en dikkat çekici tarihsel noktalardan biri olarak öne çıkıyor.
