Bahçelievler semtinin bilinmeyen tarihi! Türkiye'nin ilk bahçeşehir planı!
Bahçelievler semtinin tarihi, Cumhuriyet'in ilk bahçeşehir ve kooperatif projesi olarak biliniyor. Hermann Jansen'in eseri semt nasıl değişti?
Cumhuriyet döneminin modern kentleşme adımları içinde Ankara Bahçelievler tarihi büyük bir öneme sahip. Türkiye'nin ilk bahçeşehir projesi olan semt, başkentteki konut krizini çözmek amacıyla ünlü mimar Hermann Jansen imzasıyla tasarlandı. Memurların doğayla iç içe, sağlıklı yaşaması hedeflenerek kurulan bu özel doku, geçen 90 yıl içinde büyük bir değişime uğradı. Peki, bu rüya proje nasıl başladı ve günümüze ne kadarı ulaşabildi?
ANKARA BAHÇELİEVLER TARİHİ VE KOOPERATİFİN KURULUŞU
1930'lu yıllarda başkentin hızla artan nüfusu ve devlet memurlarının yaşadığı konut sıkıntısı, yeni yerleşim modellerini zorunlu kıldı. Resmi belgelere göre, dönemin üst düzey bürokratlarının girişimiyle 1934-1935 yıllarında kurulan yapı kooperatifi, bu ihtiyaca modern ve hızlı bir çözüm sundu. Böylece Ankara Bahçelievler tarihi, sadece bir şehircilik adımı değil, aynı zamanda Türkiye'nin ilk yapı kooperatifi girişimi olarak kayıtlara geçti. Bu hamle, memurlara uygun maliyetli ve hijyen standartları yüksek evler sağlama amacını taşıyordu.
ŞEHİR PLANCISI HERMANN JANSEN KİMDİR?
Projenin arkasındaki deha olan Alman mimar Hermann Jansen (1869-1945), 20. yüzyılın başında Avrupa'nın en önemli şehir plancılarından biri olarak kabul ediliyordu. 1928 yılında düzenlenen Ankara İmar Planı yarışmasını kazanan Jansen, başkentin sıfırdan planlanması görevini üstlendi. Mimarlık tarihi arşivlerine göre Jansen, Ankara Kalesi'ni kentin odak noktası olarak koruyan, eski ile yeniyi sentezleyen vizyoner bir isimdi.
JANSEN PLANI VE ŞEHİRCİLİK VİZYONUNUN DETAYLARI
Jansen'in tasarımı, İngiliz şehir plancısı Ebenezer Howard'ın sanayi devriminin kalabalık kentlerine tepki olarak doğan "Garden City" (Bahçeşehir) konseptinin Anadolu'ya uyarlanmış haliydi. Şehir planlama uzmanlarının aktardığına göre, Bahçelievler projesinde evler genellikle iki katlı, geniş bahçeli ve birbirine bitişik olmayan müstakil yapılar şeklinde çizildi. Sokaklar ağaçlandırıldı, "Yeşil Kuşak" (Grüngürtel) prensibiyle her konutun maksimum güneş ışığı ve temiz hava alması sağlandı.
ANKARA BAHÇELİEVLER TARİHİ BOYUNCA YAŞANAN DÖNÜŞÜM
Kuruluş felsefesi "toprakla temas eden kentli" olan bölge, 1950'lerden sonra artan göç dalgaları ve değişen imar politikalarıyla karşı karşıya kaldı. Kaynaklara göre, çıkarılan kat mülkiyeti yasalarıyla birlikte iki katlı orijinal yapıların büyük kısmı yıkılarak yerini çok katlı betonarme apartmanlara bıraktı. Günümüzde Jansen'in tasarladığı orijinal evlerden yalnızca birkaçı ayakta kalmayı başarabilse de, semtin geniş sokak planı ve ağaçlıklı dokusu eski günlerin hatırasını yaşatmaya devam ediyor.
