Ali Öz: "Çinçin’i fotoğraflayamadım, içime dert oldu"

Özellikle Tarlabaşı’nda yürüttüğü fotoğraf projeleri, kentsel dönüşümün ortasında sıkışmış hayatlara odaklanan bambaşka bir hikâye sunuyor. Ali Öz’ün çalışmaları yalnızca birer belge değil; aynı zamanda insan hakları perspektifiyle şekillenmiş görsel tanıklıklardır.

Uluslararası basında da geniş yer bulan bu fotoğraflar, Türkiye’deki sosyal gerçekliğin dış dünyaya aktarılmasında kritik bir rol oynadı. Fotoğrafı “yalansız, dolansız ve doğrudan bir anlatım dili” olarak tanımlayan Ali Öz, bu tutumun mesleki pratiğinin temelini oluşturduğunu belirtiyor.

Kurguya ya da dramatizasyona her zaman mesafe koyan Öz, sahadaki gerçeği olduğu gibi aktarmayı tercih eden bir foto muhabiri. Bu nedenle arşivi, yalnızca estetik bir değer değil, aynı zamanda tarihsel bir hafıza niteliği taşıyor.

ÇİNÇİN VE YENİDOĞAN’I FOTOĞRAFLAYAMADIĞIM İÇİN ÇOK ÜZÜLDÜM

Ali Öz, meslek hayatı boyunca Türkiye’nin farklı coğrafyalarında insan hikâyelerini belgeledi; ancak Ankara’nın Yenidoğan, Çinçin ve Hıdırlıktepe mahalleleri onun için her zaman ayrı bir anlam taşıdı.

Öz, bu bölgelerde bir fotoğraf hikâyesi üretmeyi uzun yıllar hedeflediğini; fakat kentsel dönüşüm süreci ve çeşitli teknik nedenlerden dolayı bu hayalini gerçekleştiremediğini dile getirdi.

Söz konusu mahalleler, Başkentin en eski ve kendine özgü sosyal dokularına sahipti. Foto muhabiri Ali Öz; "racon kesen" insanlar, çatışmalar, kavgalar, uyuşturucu ticareti ve "girilemez mahalleler" imajıyla gündeme gelen, hatta özel harekâtın helikopterlerle girdiği Çinçin, Yenidoğan ve Hıdırlıktepe’de belgesel nitelikte bir çalışma yapmayı hep düşlediğini ancak bunu başaramadığını belirtti.

Öz, süreci şu sözlerle aktarıyor: "Olumsuzluklarla birlikte o dar sokaklar, komşuluk ilişkileri ve gündelik hayatın samimi anları, objektifime yansımayı bekleyen eşsiz sahnelerdi. Ancak kentsel dönüşümle birlikte bu alanların ortadan kalkması, yalnızca fiziksel bir değişim değil, aynı zamanda büyük bir hafıza kaybı yarattı.

Bu durum mesleki yolculuğumda yarım kalmış, hatta başlanamamış bir hikâyedir. Oraların fotoğraf hikâyesini çalışmayı çok istedim ama mümkün olmadı, içimde bir ukte olarak kaldı."

TARLABAŞI’NDAN ANKARA’YA UZANAN PROJE GERÇEKLEŞMEDİ

Ali Öz, özellikle İstanbul Tarlabaşı üzerine yaptığı çalışmayla büyük ses getirmişti. Bu projede, kentsel dönüşümün eşiğindeki bir mahallenin insan hikâyelerini belgeleyen Öz, benzer bir çalışmayı Ankara’da da kurgulamayı planlıyordu.

Yenidoğan, Çinçin ve Hıdırlıktepe bu anlamda onun için güçlü bir potansiyel taşıyordu. Ancak dönüşüm sürecinin tahmininden hızlı ilerlemesi, bu planın hayata geçirilmesini engelledi. Öz, Tarlabaşı’nda yakaladığı derinlikli anlatıyı Ankara’da da kurmak istediğini fakat zamanın buna izin vermediğini ifade ediyor.

Ali Öz’ün anlatımı, kentsel dönüşümün yalnızca binaları değil, yaşam biçimlerini ve kadim hikâyeleri de ortadan kaldırdığına işaret ediyor. Onun fotoğraf anlayışında mekân, insan hikâyesinin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu nedenle yok olan mahalleler, Öz için aynı zamanda "anlatılamayan hikâyeler" anlamına geliyor.

Bugün geriye yalnızca hatıralar ve çekilememiş kareler kaldı. Ali Öz için Yenidoğan, Çinçin ve Hıdırlıktepe; objektifine giremeyen ama zihninde yaşamaya devam eden bir proje olarak varlığını sürdürüyor.

Öte yandan Ali Öz, bu mahallelerde kapsamlı bir proje yürütememiş olsa da öğrencilik yıllarında ve mesleğinin ilk dönemlerinde Ankara’da pek çok çalışma yapmış. Toptancı hali, pazar esnafı ve amele pazarları bu çalışmalardan sadece birkaçı.

Öz’ün Ankara ile ilişkisi sadece profesyonel değil, aynı zamanda derin bir duygusal bağ içeriyor. Başkentte gerçekleşen toplumsal eylemler, protestolar ve kamusal buluşmalar onun objektifinde sıkça yer buldu.

Öz, bu anlarda sadece deklanşöre basan biri değil; tanıklık eden, belgeleyen ve aktaran bir göz oldu. Ankara’ya duyduğu bu bağlılık, zaman zaman bir “aşk” olarak tanımlanabilecek kadar güçlü. Onun karelerinde Ankara; sadece bir şehir değil; direnişin, bekleyişin ve umudun sahnesi olarak yer aldı.

OLAYLARIN CANLI TANIĞI OLDU

Ali Öz, kariyeri boyunca hem Türkiye’de hem de uluslararası alanda faaliyet gösteren pek çok medya kuruluşuyla çalıştı.

Serbest (freelance) çalışma modelini de benimseyen Öz, farklı ajanslar ve yayın organları için sahadan görsel içerik üretti. Çalışmaları; haber ajansları, gazeteler ve dergiler aracılığıyla geniş kitlelere ulaştı. Özellikle insan hakları odaklı fotoğrafları, uluslararası basında da kendine yer buldu.

Öz’ün üretimleri, sadece haber değeri taşıyan görüntüler değil, aynı zamanda "görsel tanıklıklar" olarak kabul ediliyor. Türkiye’nin yakın tarihine damga vuran pek çok önemli olayı bizzat sahada takip etti. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yaşanan çatışmalı süreçlerde çektiği fotoğraflar, sivillerin yaşadığı zorlukları görünür kıldı.

Bunun yanı sıra, ülke genelindeki toplumsal eylemler ve kitlesel hareketler de Öz’ün objektifine yansıdı. Yıllar içinde oluşturduğu devasa fotoğraf arşivi, Türkiye’nin yakın geçmişine dair eşsiz bir görsel hafıza sunuyor. Çatışmalardan gündelik yaşama kadar uzanan bu arşiv, hem gazetecilik hem de belgesel fotoğrafçılık açısından paha biçilemez bir kaynak niteliği taşıyor.