Kitre bebek nedir? Altınköy’de geçmişten geleceğe uzanan sanat

Kitre bebek, tel iskelet üzerine pamuk veya elyaf ve kitre kullanılarak insan figürlerinin oluşturulduğu, ardından boyanıp geleneksel kıyafetlerle tamamlandığı bir el sanatı ürünüdür. Kitre, dikenli bir bitkinin öz suyundan elde edilen ve suyla karıştırıldığında kıvam alan, kuruduğunda sertleşen bitkisel bir malzeme olarak kullanılır.

Nazike Gündüz’ün anlattığı üretim sürecinde önce telden bebeğin iskeleti hazırlanıyor. İskeletin şekillendirilmesinin ardından beden oluşturuluyor, iç kısım elyafla dolduruluyor ve kitre uygulaması tamamlanıyor.

Kuruma aşaması üretimin kritik bölümlerinden biri olarak öne çıkıyor. Figür tamamen kuruduktan sonra boyama yapılıyor; son aşamada ise kompozisyona uygun kıyafetler dikiliyor ve takılarla süsleme gerçekleştiriliyor. Gündüz’e göre tek bir kitre bebeğin hazırlanması yaklaşık 7 gün sürebiliyor.

KİTRE BEBEK ALTINKÖY’DE HANGİ KÜLTÜREL HİKÂYELERİ ANLATIYOR?

Kitre bebek sanatı, Altınköy Açık Hava Müzesi’ndeki sergide yalnızca dekoratif figürler üzerinden değil, tarih ve kültür anlatımı üzerinden ziyaretçilerle buluşuyor. Nazike Gündüz, çalışmalarında Çanakkale ruhunu ve Kurtuluş Savaşı dönemini askerler, Sahra Hastanesi, Şerife Bacı, Nene Hatun ve Seyit Onbaşı gibi figürlerle canlandırıyor.

Gündüz, Anadolu’nun farklı kültürel değerlerini de eserlerine taşıyor. Nasreddin Hoca, Mevlana ve semazen figürleri, sanatçının hazırladığı kompozisyonlarda Konya ve Anadolu kültürünün temsil edildiği örnekler arasında bulunuyor.

Sanatçının kitre bebeğe ilişkin yaklaşımı, eserin oyuncak veya biblo olarak değerlendirilmesinden farklı bir kültürel aktarım anlayışına dayanıyor. Gündüz, “Kitre bebek, aslında bir anlatım biçimidir.” diyerek eserlerinin geçmiş, tarih ve kültürün gelecek kuşaklara aktarılmasına hizmet ettiğini ifade ediyor.

ALTINKÖY’DE KİTRE BEBEK SANATINI KİM TANITIYOR?

Kitre bebek sanatını Altınköy Açık Hava Müzesi’nde tanıtan isim Nazike Gündüz, Konya’nın Akşehir ilçesinden Ankara’ya geliyor. Gündüz, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından “Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı” olarak kabul edilen geleneksel el sanatları ustaları arasında yer alıyor.

Gündüz, çalışmalarını yalnızca eser üretimiyle sınırlamıyor; geleneksel el sanatlarının öğrenilmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla eğitim faaliyetleri de yürütüyor. Akşehir’de kitre bebek yapımı üzerine kurslar düzenlemesi, sanatın uygulamalı biçimde aktarılmasına yönelik çalışmalarının bir parçasını oluşturuyor.

KİTRE BEBEK NEDEN KÜLTÜREL MİRAS AÇISINDAN ÖNEMLİ?

Kitre bebek, geleneksel kıyafetleri, günlük yaşamı, tarihi kişileri ve belirli olayları üç boyutlu figürler üzerinden anlatabilmesi nedeniyle geleneksel el sanatları içinde farklı bir işleve sahip. Bu yönüyle eser, yalnızca el emeğiyle hazırlanan bir figür değil, belirli bir döneme veya kültürel değere ilişkin görsel anlatım aracı olarak değerlendiriliyor.

Altınköy Açık Hava Müzesi’nde gerçekleştirilen buluşma da Ankara açısından bu nedenle dikkat çekiyor. Türkiye’nin farklı bölgelerinden gelen ustaların geleneksel üretim tekniklerini ziyaretçilere göstermesi, kaybolma riski taşıyan el sanatlarının doğrudan uygulayıcılarından öğrenilmesine imkân sağlıyor.